Tin tức

Thực thi EUDR: Costa Rica bứt phá nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức

30/03/2026

Ngành cà phê của Costa Rica – với 33% sản lượng phục vụ thị trường EU – tuyên bố đã gần như sẵn sàng cho EUDR.
 

EUDR đã thúc đẩy Costa Rica phát triển một chương trình thí điểm, bước đầu hướng dẫn và cung cấp các công cụ để hỗ trợ người trồng, nhà chế biến, nhà xuất khẩu tuân thủ các quy tắc mới. Trong năm qua, dự án thí điểm đã được mở rộng, cung cấp các nguồn lực này cho tất cả các nhà sản xuất cà phê trên toàn quốc, đưa Costa Rica tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành một trong những quốc gia đầu tiên chứng nhận toàn bộ một ngành hàng đã sẵn sàng cho EUDR. Trong khuôn khổ chương trình thí điểm, các khóa đào tạo và hội thảo về quy tắc EUDR dành cho các nhà sản xuất, đơn vị chế biến và xuất khẩu đã được tổ chức thông qua CoopeTarrazú, hợp tác xã những người trồng cà phê lớn nhất đất nước. Chương trình cũng bao gồm việc đánh giá các công nghệ định vị địa lý tốt nhất (bao gồm hình ảnh vệ tinh và các chương trình AI) để chứng nhận các vườn cây nào không xảy ra tình trạng phá rừng kể từ năm 2020, cũng như thiết lập các nguyên tắc hướng dẫn cho nhà sản xuất, quy trình thẩm định và thiết lập chuỗi chứng từ để đảm bảo rằng cà phê Costa Rica có thể được truy xuất nguồn gốc xuyên suốt quá trình sản xuất.
Góc nhìn trên cao của một khu vực thuộc hợp tác xã
CoopeTarrazú (bên phải), nằm đối diện với rừng tự nhiên (bên trái)
Chương trình thí điểm này được phát triển bởi Viện Cà phê Costa Rica (ICAFE) với sự hỗ trợ từ sáng kiến Thanh toán theo kết quả thuộc Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), sáng kiến này cung cấp các ưu đãi tài chính cho hoạt động cắt giảm khí nhà kính như một phần của chương trình Giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng (REDD+). Tháng 3/2024, 19 tấn cà phê đầu tiên được xác nhận không gây phá rừng được vận chuyển tới Ý. Kể từ đó, ICAFE đã phổ biến rộng rãi các hướng dẫn và công cụ như trên đến toàn ngành cà phê Costa Rica và bắt đầu đào tạo các nhà sản xuất từ tất cả các vùng trồng cà phê về các tiêu chuẩn EUDR. ICAFE cho biết đã định vị địa lý cho khoảng 40% diện tích trồng cà phê của Costa Rica, cũng như đã chứng nhận 800.000 đơn vị quả cà phê tươi chưa chế biến (loại quả chứa hạt cà phê) là không gây phá rừng – tương đương với gần 36.000 tấn thành phẩm.
Một quản lý dự án tại CoopeTarrazú cho biết chương trình thí điểm đạt hiệu quả cao trong việc lập bản đồ các trang trại, cũng như giúp các nhà sản xuất cà phê hiểu được các quy định mới phức tạp. Tuy nhiên, chương trình có lợi thế vì kế thừa nền tảng từ các quy định môi trường nghiêm ngặt sẵn có của Costa Rica nói chung, và các chương trình bền vững hiện tại của ngành cà phê nói riêng. Costa Rica đã ban hành luật cấm làm thay đổi độ che phủ rừng từ năm 1996, và kể từ đó đã trở thành quốc gia Mỹ Latinh đầu tiên thực sự đảo ngược được tình trạng phá rừng: độ che phủ rừng của quốc gia này đã tăng gấp đôi từ 26% tổng diện tích vào những năm 1980 lên hơn 58% vào năm 2023. Nông lâm kết hợp là mô hình phổ biến trong ngành cà phê, và nhiều hợp tác xã đã có sẵn các hệ thống để chứng nhận cho các thị trường cà phê ngách, chẳng hạn như nhãn cà phê hữu cơ hoặc thân thiện với rừng nhiệt đới.
Ngược lại, khi xem xét thị trường khác, ví dụ như Ethiopia, mặc dù được biết đến là quê hương của cây cà phê, nhưng phân khúc tiểu điền chiếm đa số (ước tính khoảng 95%), và phần lớn hộ tiểu điền không thuộc các hợp tác xã hoặc không được bất kỳ tổ chức lớn nào hỗ trợ. Đối với nhiều người trong số đó, thách thức không phải là vấn đề sinh thái mà là vấn đề thủ tục: mặc dù nhiều tiểu điền không góp phần gây ra phá rừng, nhưng toàn ngành hiện không có đủ nguồn lực để thực hiện và cung cấp các các tài liệu cần thiết nhằm chứng minh sự tuân thủ EUDR. Tại các quốc gia có tình trạng phá rừng đáng kể, một rủi ro khác là các nhà vận hành và thương nhân (operators and traders) có thể chọn phương án thay thế bằng cách phân nhóm thị trường - gửi các sản phẩm đã có thể chứng minh tuân thủ EUDR đến EU, và chuyển những sản phẩm cần thêm nhiều công sức để chứng nhận sang các thị trường khác.
Điều này có thể đặt ra câu hỏi về hiệu quả ngăn chặn tình trạng mất rừng của các quy định mới. Một Phó Giáo sư ngành Nghiên cứu phát triển bền vững tại Đại học Basel, Thụy Sĩ cho biết khi xem xét các hệ thống chứng nhận trước đây, có thể thấy những nông dân đã ở gần mức tuân thủ nhất sẽ thực thi và đạt chứng nhận, vì họ là nhóm chỉ cần đáp ứng mức chi phí thấp nhất và có thể đạt lợi ích kinh tế tiềm năng cao nhất. Do đó, bước tiến về bền vững trên phạm vi toàn cầu nhờ các chương trình này có khả năng là rất hạn chế. Những câu hỏi như thế này đã xuất hiện rất nhiều kể từ khi EUDR được công bố, và càng tăng lên khi việc lùi thời hạn thực thi làm dấy lên lo ngại về khả năng làm suy yếu các quy định. Tuy nhiên, các bước tiến trong chính sách quốc gia và doanh nghiệp đã cho thấy một số tín hiệu ban đầu về những gì EUDR có thể đạt được.
Ví dụ, Việt Nam đã triển khai kế hoạch cấp quốc gia bao gồm việc giám sát chặt chẽ hơn đối với các khu rừng có nguy cơ bị đe dọa và đầu tư vào sinh kế của những người trồng bị ảnh hưởng, cũng như các nỗ lực truy xuất nguồn gốc và lập bản đồ tương tự Costa Rica. Các quy định như EUDR được đánh giá có thể là một biện pháp ngăn ngừa sự thay đổi cam kết. Ví dụ, nếu một quốc gia như Costa Rica bãi bỏ các luật chống phá rừng sau khi thay đổi lãnh đạo, thì áp lực phải tiếp tục bán hàng sang EU có thể ngăn cản người trồng tận dụng các quy định đã được nới lỏng. Và nếu các quốc gia khác cũng định hướng các quy định tương tự EUDR, tiềm năng thay đổi toàn cầu sẽ còn lớn hơn nữa. “Nếu Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ và Nhật Bản đi theo đường lối của EU và điều chỉnh các quy định liên quan, gần 75% tình trạng phá rừng liên quan đến nhập khẩu trên thế giới có thể bị loại bỏ trong vòng vài năm”, ông Glenn Hurowitz, CEO tổ chức môi trường Mighty Earth, phát biểu với tờ The Guardian khi EUDR được thông qua vào năm 2023.
Khi thời hạn thực thi EUDR đến gần hơn, UNDP và Chương trình Khí hậu và Rừng quan tâm đến việc hỗ trợ các quốc gia khác có nhu cầu để thiết lập các chương trình thí điểm như của Costa Rica. Costa Rica, thông qua ICAFE, cũng đã chia sẻ kinh nghiệm với một số quốc gia trong khu vực và đã thể hiện sự cởi mở cũng như hỗ trợ về mặt thể chế để các quốc gia khác có thể thích ứng và triển khai các hành động tương tự tùy theo bối cảnh và nhu cầu riêng.

Văn phòng HHCSVN (Hương Giang lược dịch), nguồn: https://news.mongabay.com/2026/03/costa-ricas-head-start-may-mask-tougher-eudr-road-ahead/, ngày 27/3/2026 



Quay về

THÔNG TIN LIÊN QUAN

Xem tất cả >>