Sau khi Tòa án Tối cao Liên bang Hoa Kỳ ra phán quyết khiến Hoa Kỳ phải tạm dừng chương trình “thuế đối ứng”. Nhưng ngay lập tức, chính quyền tổng thống Trump lập tức kích hoạt Chương 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, áp dụng mức phụ phí thuế 10% trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, mức thuế này chỉ có thời hạn hiệu lực trong 150 ngày và sẽ kết thúc vào ngày 24/7 tới. Đây được xem là một giai đoạn chuyển tiếp khi phía Hoa Kỳ đang tìm kiếm các công cụ pháp lý khác để thay thế nhằm duy trì chính sách bảo hộ sản xuất trong nước.
Việt Nam là tốp 3 nước xuất siêu cao nhất sang Hoa Kỳ
Vị thế của Việt Nam trong mắt Hoa Kỳ đã thay đổi rõ rệt khi năm 2025, xuất khẩu đạt 178 tỷ USD, chỉ sau Trung Quốc và Mexico. Theo Trần Ngọc Anh, Việt Nam thậm chí là quốc gia xuất siêu lớn nhất sang Hoa Kỳ, làm gia tăng nguy cơ trở thành mục tiêu bảo hộ. Khu vực FDI chiếm 77% xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp nội địa chỉ 23% và vẫn nhập siêu, dẫn tới rủi ro “chịu trận” khi bị áp thuế. Sau mốc 24/7, có ba kịch bản chính. Thứ nhất, khả năng trên 60%, Hoa Kỳ áp biện pháp theo Section 301, với thuế 20–30% vào các ngành như thép, xe điện, bán dẫn. Thứ hai, quay về mức thuế Most Favoured Nation khoảng 6% nếu áp lực lạm phát giảm. Thứ ba, hai bên đạt thỏa thuận thương mại có đi có lại, theo đó Việt Nam mở cửa thị trường để đổi lấy ưu đãi thuế và tránh điều tra.
Một biến số quan trọng ảnh hưởng đến quyết định của chính quyền Hoa Kỳ là cuộc xung đột tại Iran khiến giá dầu thô tăng mạnh. Giáo sư Trần Ngọc Anh nhận định rằng lạm phát cao tạo ra sự bất lợi về mặt chính trị cho chính quyền Hoa Kỳ khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Nếu tiếp tục đánh thuế mạnh, áp lực vật giá sẽ khiến cử tri phản ứng, điều này có thể buộc Hoa Kỳ phải mở rộng danh mục miễn trừ thuế để hạ nhiệt chi phí sinh hoạt. Giáo sư dự báo chiến sự có thể kéo dài khoảng 17 tháng trước khi giảm cường độ, tạo nên một trạng thái “tiến thoái lưỡng nan” cho các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ giữa mục tiêu bảo hộ và kiểm soát lạm phát.
Giáo sư Huỳnh Thế Du - Đại học Wisconsin Oshkosh nhấn mạnh sự nhất quán trong chính sách bảo hộ của ông Trump suốt bốn thập kỷ qua. Ông cho rằng việc Tòa án bãi bỏ sắc lệnh thuế trước đó chỉ là vấn đề pháp lý nhất thời và chính quyền Hoa Kỳ sẽ luôn tìm ra các công cụ khác để đạt được mục đích. Do đó, 150 ngày tới không phải là vùng an toàn mà là “không gian cửa sổ” để các nước xuất khẩu chuẩn bị công cụ chính sách mới. Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy việc cập nhật thuế quan theo thời gian thực và hỗ trợ tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ là yếu tố then chốt. Trong khi đó, New Zealand tập trung vào tư vấn pháp lý thương mại và Hàn Quốc ưu tiên đối thoại trực tiếp để bảo vệ các ngành công nghiệp chiến lược.
Về phía doanh nghiệp Việt Nam, sự minh bạch hóa chuỗi cung ứng là yêu cầu sống còn. Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như hệ thống Quản lý Thương mại Toàn cầu (GTM) và Blockchain sẽ giúp truy xuất nguồn gốc chính xác, cung cấp bằng chứng thép khi đối mặt với các cuộc điều tra về lao động hay môi trường. Doanh nghiệp cũng cần chủ động rà soát lại các điều khoản Incoterms trong hợp đồng để phân định rõ trách nhiệm chi phí thuế quan với đối tác. Ngoài ra, các cơ chế như hoàn thuế (Duty Drawback) và tận dụng khu thương mại tự do (FTZ) tại Hoa Kỳ cần được nghiên cứu kỹ để tối ưu hóa dòng vốn.
Ông Nguyễn Trường Thi - Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM - cho biết cơ quan chức năng đang nỗ lực tháo gỡ khó khăn về thuế và xuất xứ, đồng thời thiết lập đường dây nóng để hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời. Đại diện Cục Hải quan và Cục Thuế cũng cam kết đẩy mạnh cơ chế “hoàn thuế trước, kiểm tra sau” và tăng cường liên thông dữ liệu để rút ngắn thời gian làm thủ tục C/O. Thông điệp cuối cùng được các chuyên gia gửi gắm là sự cần thiết của việc đa dạng hóa thị trường để giảm bớt sự phụ thuộc vào một đối tác duy nhất. Việc tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do như CPTPP hay EVFTA sẽ tạo ra những thị trường dự phòng quan trọng. Sự tồn tại của doanh nghiệp lúc này phụ thuộc vào khả năng thích ứng nhanh nhạy và sự phối hợp chặt chẽ giữa cộng đồng kinh doanh với chính quyền.
Quân Bảo, nguồn: https://diendandoanhnghiep.vn/kich-ban-nao-cho-xuat-khau-sang-my-sau-150-ngay-thue-tam-thoi-10175163.html, ngày 26/3/2026 (TN trích dẫn)