Tin tức >> Tin ngoài nước

Đạo luật IAA của EU: Chuyển đổi năng lượng, công nghiệp xanh và chủ quyền kinh tế

13/04/2026

IAA hỗ trợ chính sách khí hậu EU, dự kiến giảm 30 triệu tấn CO₂ đến 2030, đồng thời tái cấu trúc công nghiệp ít carbon, duy trì sản xuất và giải quyết suy giảm cùng áp lực chuyển đổi năng lượng.
 

Thông qua IAA, EU muốn thúc đẩy sản xuất các
công nghệ năng lượng sạch trong nội khối,
đồng thời giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng
bên ngoài. Nguồn ảnh: VCG.
Trong nhiều thập niên, Liên minh châu Âu (EU) thường được xem là hình mẫu của một nền kinh tế mở dựa trên các quy tắc thị trường, trong đó chính sách khí hậu chủ yếu được thúc đẩy thông qua các cơ chế điều tiết như tiêu chuẩn môi trường hay thị trường các-bon. Tuy nhiên, những biến động của kinh tế thế giới trong giai đoạn sau năm 2020 đã làm lung lay nền tảng của mô hình này. Chi phí năng lượng tăng cao sau khủng hoảng địa chính trị, áp lực cạnh tranh từ các nền kinh tế công nghiệp lớn, đặc biệt là Trung Quốc, cùng với sự suy giảm sản xuất trong các ngành công nghiệp nặng đã buộc châu Âu phải xem xét lại chiến lược phát triển.
Chiến lược chuyển đổi và bước ngoặt trong tư duy kinh tế
Trong bối cảnh đó, đề xuất Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act - IAA) của Ủy ban châu Âu vào tháng 3/2026 có thể được xem như một bước ngoặt quan trọng trong tư duy kinh tế của khối. Khác với các chính sách khí hậu trước đây vốn tập trung vào việc hạn chế phát thải thông qua quy định và định giá các-bon, IAA hướng tới việc tái cấu trúc nền công nghiệp của châu Âu theo hướng vừa giảm phát thải vừa tăng cường năng lực sản xuất trong nội khối. Nói cách khác, đạo luật này tìm cách giải quyết đồng thời 2 vấn đề lớn: khủng hoảng năng lực công nghiệp và yêu cầu cấp bách của quá trình chuyển đổi năng lượng.
IAA phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình “khí hậu dựa trên quy chuẩn” sang mô hình chính sách công nghiệp xanh mang tính chiến lược. Điều này cho thấy EU ngày càng nhận thức rõ rằng cuộc chiến chống biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ, chuỗi cung ứng và quyền lực kinh tế trong thế kỷ XXI. Đề xuất về IAA không phải là một sáng kiến riêng lẻ mà là kết quả của một quá trình hoạch định chính sách kéo dài trong nội bộ EU. Ý tưởng ban đầu xuất hiện trong cương lĩnh chính trị năm 2024 của Ủy ban châu Âu, trong đó nhấn mạnh nhu cầu xây dựng một khuôn khổ mới nhằm hỗ trợ các ngành công nghiệp trong quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển ít các-bon.
Cơ sở của đề xuất này nằm ở thực tế rằng các ngành công nghiệp nặng như thép, xi măng hay hóa chất hiện chiếm khoảng 1/5 tổng lượng phát thải của EU. Do đó, việc khử các-bon trong các ngành này được xem là điều kiện tiên quyết để khối có thể đạt được mục tiêu trung hòa khí hậu trong những thập niên tới. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi lại gặp phải nhiều rào cản, từ chi phí đầu tư lớn đến nguy cơ mất khả năng cạnh tranh trước các đối thủ quốc tế. Chính vì vậy, khi Ủy ban châu Âu công bố chiến lược “Thỏa thuận Công nghiệp Sạch” (Clean Industrial Deal) vào năm 2025, một trong những trụ cột quan trọng của chiến lược này là việc tạo ra các “thị trường dẫn dắt” cho sản phẩm ít các-bon. Ý tưởng cơ bản là sử dụng sức mua của khu vực công và các cơ chế hỗ trợ tài chính để kích thích nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp sạch, từ đó khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ giảm phát thải.
Trong quá trình soạn thảo, đạo luật ban đầu mang tên “Đạo luật Thúc đẩy Khử các-bon trong Công nghiệp” (Industrial Decarbonisation Accelerator Act). Tuy nhiên, thuật ngữ “khử các-bon” đã bị loại khỏi tiêu đề chính thức nhằm mở rộng phạm vi của chính sách sang các mục tiêu công nghiệp và chiến lược rộng hơn. Sự thay đổi này phản ánh những tranh luận sâu sắc trong nội bộ EU giữa các nhóm ưu tiên mục tiêu môi trường và các nhóm đặt nặng yếu tố cạnh tranh kinh tế.
Những công cụ chính sách cốt lõi của đạo luật
Một điểm nổi bật của IAA là cách kết hợp đồng bộ nhiều công cụ chính sách để thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp, thay vì chỉ dựa vào cơ chế thị trường. Đạo luật đồng thời áp dụng các biện pháp về mua sắm công, hỗ trợ đầu tư, điều kiện với vốn nước ngoài và cải cách thủ tục hành chính. Trong đó, yêu cầu tối thiểu đối với sản phẩm “Made in Europe” được đặt ra rõ ràng: chẳng hạn, ít nhất 70% xe điện trong các dự án công phải sản xuất tại châu Âu, cùng với tỷ lệ nhất định vật liệu như thép, nhôm, xi măng nội khối. Cách tiếp cận này nhằm tạo nhu cầu ổn định cho sản phẩm công nghiệp sạch, qua đó khuyến khích đầu tư dài hạn.
IAA cũng ưu tiên các ngành công nghệ then chốt như pin, lưu trữ năng lượng, điện mặt trời, gió, bơm nhiệt và hydro – nền tảng của hệ thống năng lượng ít carbon, đồng thời giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng. Ngoài ra, các dự án FDI lớn trên 100 triệu Euro trong lĩnh vực chiến lược có thể phải đáp ứng điều kiện về chuyển giao công nghệ, việc làm và sự tham gia của doanh nghiệp châu Âu, phản ánh sự chú trọng ngày càng lớn tới an ninh kinh tế.
Vai trò của đạo luật trong chiến lược giảm phát thải của EU
IAA được thiết kế như một công cụ bổ sung cho các chính sách giảm phát thải hiện hành của EU, với mục tiêu vừa cắt giảm khí nhà kính vừa củng cố năng lực công nghiệp nội khối. Theo Ủy ban châu Âu, việc triển khai đạo luật có thể giúp giảm khoảng 30 triệu tấn CO₂ vào năm 2030. Phần lớn mức giảm này đến từ việc dịch chuyển sản xuất các công nghệ năng lượng sạch về châu Âu – nơi có hệ thống điện với cường độ các-bon thấp hơn. Chẳng hạn, sản xuất pin xe điện trong EU thay vì nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ làm giảm đáng kể lượng phát thải gián tiếp. Đồng thời, việc tăng sử dụng thép ít các-bon trong xây dựng và ô tô cũng góp phần giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, ý nghĩa lớn hơn của IAA nằm ở việc thay đổi bản chất của quá trình giảm phát thải công nghiệp. Trong thời gian dài, mức giảm khí nhà kính tại châu Âu chủ yếu đến từ sự suy giảm sản lượng, thay vì đổi mới công nghệ. Điều này làm dấy lên lo ngại về “phi công nghiệp hóa xanh” – tức là giảm phát thải bằng cách chuyển sản xuất sang các khu vực khác. IAA hướng tới đảo ngược xu hướng này, bằng cách khuyến khích duy trì và phát triển sản xuất sạch ngay trong nội khối.
Quá trình xây dựng IAA cũng bộc lộ khác biệt giữa các quốc gia thành viên về cách cân bằng giữa mục tiêu khí hậu và lợi ích kinh tế. Một số nước như Pháp ủng hộ mạnh mẽ chính sách “Made in Europe”, coi đây là công cụ bảo vệ năng lực công nghiệp trước cạnh tranh toàn cầu. Trong khi đó, các nền kinh tế có truyền thống thương mại mở như Đức hay Hà Lan lại lo ngại các quy định chặt chẽ có thể làm tăng chi phí và gây căng thẳng thương mại, ảnh hưởng đến vị thế của EU trong hệ thống toàn cầu. Một vấn đề gây tranh luận khác là phạm vi áp dụng của tiêu chí “Made in Europe”, đặc biệt đối với các đối tác thân cận như Anh, Nhật Bản hay Thụy Sĩ. Giải pháp trung gian được đề xuất là cho phép các nước này tham gia nếu đảm bảo nguyên tắc có đi có lại trong mở cửa thị trường.
Trong bối cảnh rộng hơn, IAA phản ánh sự chuyển dịch trong cách tiếp cận chính sách khí hậu toàn cầu. Nếu trước đây các công cụ thị trường như định giá các-bon giữ vai trò chủ đạo, thì hiện nay các nền kinh tế lớn ngày càng ưu tiên chính sách công nghiệp trực tiếp để thúc đẩy công nghệ sạch. Hoa Kỳ với Đạo luật Giảm lạm phát và Trung Quốc với các chương trình trợ cấp quy mô lớn là những ví dụ điển hình. Do đó, IAA có thể được xem là phản ứng chiến lược của EU trước một trật tự mới, nơi cạnh tranh về công nghệ và sản xuất trở thành trung tâm của quá trình chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải.

Huy Nguyễn, nguồn: https://vneconomy.vn/dao-luat-iaa-cua-eu-chuyen-doi-nang-luong-cong-nghiep-xanh-va-chu-quyen-kinh-te.htm, ngày 10/4/2026 (TN trích dẫn) 



Quay về

THÔNG TIN LIÊN QUAN

Xem tất cả >>