Tin tức

Papua New Guinea và sự thất bại của hệ thống phân loại rủi ro EUDR: Khi phân loại “rủi ro thấp” bỏ qua bối cảnh thực tế

22/06/2026

Forest Trends cho rằng hệ thống phân loại rủi ro quốc gia của EUDR chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố quản trị, tính hợp pháp và nguy cơ lẩn tránh nguồn gốc, có thể dẫn đến đánh giá sai rủi ro và làm suy giảm hiệu quả thực thi quy định.
 

Trường hợp Papua New Guinea (PNG) được EC xếp vào nhóm “rủi ro thấp” có lẽ là một trong những ví dụ rõ ràng nhất về sự mâu thuẫn này. Những bằng chứng về tình trạng tham nhũng và hoạt động bất hợp pháp không đến từ các tổ chức môi trường hay các nhà phê bình nước ngoài, mà xuất phát từ chính phủ PNG.
Hai báo cáo mới được công bố gần đây của Chính phủ đã phác họa một bức tranh đáng lo ngại về ngành lâm nghiệp bị ảnh hưởng bởi các rủi ro tham nhũng có hệ thống, dòng chảy tài chính bất hợp pháp và việc thực thi pháp luật kém. Báo cáo thứ nhất là Đánh giá rủi ro rửa tiền và tài trợ khủng bố trong ngành lâm nghiệp, được công bố năm 2025 trong khuôn khổ chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố của PNG. Báo cáo thứ hai là Báo cáo điều tra về giám sát xuất khẩu gỗ, do Ủy ban Đặc biệt của Quốc hội về Cải cách Khu vực công và cung cấp dịch vụ công bố vào tháng 3/2026. Mặc dù có những phát hiện này, PNG vẫn được EC xếp vào nhóm quốc gia “rủi ro thấp” theo cơ chế đánh giá của EUDR. Điều này đặt ra câu hỏi: hệ thống phân loại hiện nay thực sự đang đo lường điều gì?
1. Các đánh giá của Chính phủ PNG xác định những rủi ro lớn về tham nhũng và bất hợp pháp
Báo cáo Đánh giá rủi ro rửa tiền và tài trợ khủng bố trong ngành lâm nghiệp năm 2025 được xây dựng theo Luật Chống rửa tiền và Chống tài trợ khủng bố của PNG đã xác định năm nhóm rủi ro rửa tiền ở mức “cao” trong lĩnh vực lâm nghiệp. Các rủi ro này bao gồm tham nhũng liên quan đến những cá nhân có ảnh hưởng chính trị, hành vi trốn thuế từ các khoản thu bất hợp pháp, lạm dụng cơ chế định giá chuyển nhượng, đầu tư các quỹ có nguồn gốc từ tham nhũng vào ngành lâm nghiệp và tình trạng khai thác gỗ ngoài phạm vi được cấp phép hoặc không có giấy phép hợp lệ (bao gồm các giấy phép đã hết hiệu lực, bị tòa án tuyên vô hiệu hoặc được cấp thông qua các hành vi gian lận).
Báo cáo khẳng định tham nhũng là “động lực chính tạo điều kiện cho các tập quán bất hợp pháp trong ngành lâm nghiệp”, đồng thời chỉ ra Cơ quan Lâm nghiệp PNG, Cơ quan Hải quan và Lực lượng Cảnh sát Hoàng gia PNG là những cơ quan dễ bị tham nhũng nhất. Những phát hiện liên quan đến định giá chuyển nhượng và rửa tiền ở nước ngoài đặc biệt gây chú ý. Theo báo cáo, việc đối chiếu dữ liệu giữa các báo cáo giám sát xuất khẩu của tổ chức kiểm định SGS, thống kê hải quan Trung Quốc, ngân hàng thương mại và các cơ quan chức năng PNG cho thấy trong giai đoạn 2014–2019, quốc gia này có thể đã thất thoát từ 2–2,1 tỷ USD tiền thuế và nguồn thu ngoại tệ liên quan đến ngành lâm nghiệp. Báo cáo cũng nhận định rằng nguồn thu từ xuất khẩu lâm sản có khả năng đã được rửa thông qua Singapore, Hồng Kông, Malaysia và các kênh tài chính trong nước.
Một ví dụ được nêu trong báo cáo cho thấy một doanh nghiệp đã xuất khẩu khoảng 1,5 triệu m³ gỗ trong vòng 18 năm nhưng chỉ khai báo giá xuất khẩu khoảng 110 USD/m³ tại PNG, trong khi giá bán ở thị trường nước ngoài được cho là gần 500 USD/m³, tương đương gần 585 triệu USD doanh thu không được hạch toán, phản ánh tình trạng dòng tiền bất hợp pháp với quy mô lớn liên quan trực tiếp đến ngành lâm nghiệp, chứ không phải là những sai phạm kỹ thuật nhỏ.
2.   Cuộc điều tra của Quốc hội năm 2026 cũng đưa ra một bức tranh đáng báo động không kém
Báo cáo điều tra tháng 3/2026 về việc giám sát xuất khẩu gỗ của Ủy ban đặc biệt Quốc hội PNG về cải cách khu vực công và cung cấp dịch vụ thậm chí còn thẳng thắn hơn. Cuộc điều tra kết luận rằng ngành lâm nghiệp của PNG đang phải đối mặt với tình trạng tham nhũng mang tính hệ thống, dấu hiệu gian lận kinh tế, tình trạng khai báo giá trị xuất khẩu và định giá chuyển nhượng thấp diễn ra phổ biến, lạm dụng quyền sử dụng đất, hệ thống thực thi pháp luật yếu kém và thực tế đáng lo ngại rằng gần như không có vụ truy tố đáng kể nào được thực hiện, dù các sai phạm đã được ghi nhận trong nhiều thập kỷ.
Theo báo cáo, nguồn thu từ ngành lâm nghiệp trên thực tế đã trở thành “một dòng doanh thu bất hợp pháp phục vụ lợi ích nước ngoài”. Ủy ban điều tra cũng cảnh báo rằng sự sụp đổ của hệ thống giám sát xuất khẩu gỗ độc lập đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng đối với nguồn thu ngân sách quốc gia cũng như tính toàn vẹn của tài nguyên rừng. Cuộc Điều tra cho thấy nhiều vấn đề hiện nay đã tồn tại trong nhiều thập kỷ, và chỉ ra rằng các cơ chế giám sát độc lập ban đầu được thiết lập do các biện pháp kiểm soát nội bộ của chính phủ được đánh giá là không đủ khả năng ngăn chặn tình trạng thất thoát ngân sách quy mô lớn.
Ủy ban Quốc hội đồng thời bày tỏ quan ngại rằng các giấy phép chuyển đổi rừng có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa hoạt động khai thác gỗ dưới danh nghĩa phát triển nông nghiệp, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các chủ đất theo tập quán và làm suy yếu hệ thống quản trị rừng quốc gia. Vấn đề này đặc biệt có ý nghĩa đối với EUDR bởi các hoạt động chuyển đổi rừng và thay đổi mục đích sử dụng đất liên quan trực tiếp đến nhiều mặt hàng thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm gỗ, dầu cọ, ca cao và cao su. PNG hiện là quốc gia xuất khẩu đáng kể các sản phẩm như gỗ và dầu cọ, trong khi mối liên hệ giữa mở rộng nông nghiệp và phá rừng đã từ lâu là chủ đề gây nhiều tranh cãi.
3. Phân loại quốc gia “rủi ro thấp” bất chấp những thất bại quản trị đã được thừa nhận
EC vẫn xếp PNG vào nhóm quốc gia “rủi ro thấp”, bất chấp việc các cơ quan chính phủ của nước này ghi nhận mức độ tội phạm nghiêm trọng cao trong lĩnh vực lâm nghiệp và sử dụng đất. Tỷ lệ mất rừng không tương đương với rủi ro pháp lý. Một lô hàng gỗ có thể là bất hợp pháp ngay cả khi diện tích rừng quốc gia có vẻ tương đối ổn định. Tham nhũng, giấy phép gian lận, chiếm đoạt đất đai bất hợp pháp, hợp thức hóa trên giấy tờ, các cấu trúc tài chính nước ngoài và hệ thống thực thi pháp luật yếu kém đều ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của chuỗi cung ứng. Những thất bại trong quản trị thường chính là nguyên nhân khiến nạn phá rừng và buôn bán bất hợp pháp diễn ra mà không bị phát hiện.
4. Nguy cơ tạo ra cảm giác an toàn giả tạo cho thị trường châu Âu
Những lo ngại liên quan đến việc PNG được phân loại vào nhóm các quốc gia “rủi ro thấp” không chỉ dừng lại ở khía cạnh học thuật mà còn gửi tín hiệu quan trọng tới thị trường và các cơ quan có trách nhiệm thực thi EUDR. Điều này khuyến khích các nhà vận hành giảm bớt sự giám sát, khiến các nhà thương nhân nhận thức việc tìm nguồn cung ứng an toàn hơn thực tế, làm giảm số lượng các hành động thực thi EUDR và làm giảm áp lực cải cách. Điều đó đặc biệt đáng lo ngại khi chính các thể chế của nước sản xuất đang cảnh báo về những vấn đề quản trị nghiêm trọng chưa được giải quyết.
EC sẽ xem xét lại hệ thống đánh giá rủi ro trong tương lai. Trường hợp PNG được xếp loại “rủi ro thấp” cho thấy rõ rằng phương pháp hiện nay cần được điều chỉnh nếu muốn đáp ứng đúng mục tiêu mà EUDR đặt ra. Nếu EUDR thực sự hướng tới việc giảm mấ t rừng và thương mại bất hợp pháp, việc phân loại rủi ro quốc gia cần tích hợp đầy đủ các chỉ số về chất lượng quản trị, mức độ tham nhũng, hiệu quả thực thi pháp luật, các dòng tài chính bất hợp pháp và hệ thống bảo đảm tính hợp pháp, thay vì chủ yếu dựa trên các số liệu về độ che phủ rừng. Nếu những yếu tố này không được tích hợp một cách thực chất, hệ thống được xây dựng để thực thi EUDR có nguy cơ đánh giá cao những biểu hiện bề ngoài thay vì phản ánh đúng thực trạng, khiến mục tiêu bảo vệ rừng lẫn quyền lợi của những cộng đồng phụ thuộc vào rừng đều khó có thể đạt được như kỳ vọng.
Văn phòng HHCSVN (Thanh Ngân biên dịch), nguồn: https://www.forest-trends.org/blog/png-and-failure-of-eudr-benchmarking, ngày 17/6/2026

 

 



Quay về

THÔNG TIN LIÊN QUAN

Xem tất cả >>